Vebinar „Inkluzija počinje od nas“ realizovan je 26. januara 2026. godine putem Zoom platforme, u organizaciji Saveza slijepih Crne Gore, u okviru nacionalne kampanje za podizanje svijesti i jačanje kapaciteta koja se sprovodi u sklopu projekta Youth IMPACT – Integracija i Motivacija Mladih za Pozitivna Dostignuća i Transformaciju Kapaciteta. Događaj je okupio 15 učesnika i učesnica, predstavnika institucija i nacionalnih tijela koja djeluju u oblastima obrazovanja, zapošljavanja, socijalne i dječije zaštite, kao i visokog obrazovanja. Vebinar je trajao 60 minuta i bio je usmjeren na upoznavanje institucija sa projektom Youth IMPACT, njegovim aktivnostima i dosadašnjim rezultatima, ali i na otvaranje prostora za dijalog o njihovoj ulozi u unapređenju inkluzije mladih oštećenog vida.
U uvodnom dijelu vebinara predstavljen je kontekst i značaj projekta Youth IMPACT, koji se realizuje uz podršku Evropske unije kroz Erasmus+ program u periodu od 1. novembra 2024. do 31. oktobra 2026. godine. Projekat se sprovodi kroz partnerstvo organizacija iz Hrvatske, Slovenije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Kipra, a njegov glavni cilj je jačanje kapaciteta organizacija i institucija koje rade sa mladima, kao i osnaživanje mladih oštećenog vida kroz razvoj vještina, mobilnosti i neformalnih metoda učenja. Poseban akcenat stavljen je na važnost pravilnog pristupa i komunikacije, smanjenje predrasuda i kreiranje inkluzivnog okruženja koje mladima oštećenog vida omogućava ravnopravno učešće u društvu.
Tokom predstavljanja projekta detaljno su pojašnjene ključne aktivnosti koje se odnose na jačanje kapaciteta organizacija i institucija u omladinskom sektoru, razvoj alata i metodologija za inkluzivan rad, kao i unapređenje zapošljivosti, socijalnih, digitalnih i životnih vještina mladih oštećenog vida. Posebna pažnja posvećena je istraživanju sprovedenom u okviru projekta, koje je obuhvatilo 42 lokalne organizacije od ukupno 53 u Hrvatskoj, Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i Sloveniji. U kontekstu Crne Gore istaknuto je da se najveći broj usluga pruža kroz savjetovanja o zakonom garantovanim pravima, obuke za orijentaciju i kretanje, psihološku podršku i osnaživanje mladih za samozastupanje, dok su kao najveće potrebe identifikovani uklanjanje barijera i obezbjeđivanje pristupačnosti, psihološka pomoć i podrška u razvoju svakodnevnih životnih vještina. Takođe je naglašeno da postoji izražena potreba za jačanjem saradnje između institucija i organizacija, mijenjanjem negativnih društvenih stavova i predrasuda, kao i unapređenjem kapaciteta za kreiranje i sprovođenje projekata usmjerenih na mlade oštećenog vida.
U okviru izlaganja istaknuto je i da je projekat u završnoj fazi finalizacije „Transnacionalnog inkluzivnog priručnika“, koji se odnosi na prava i mogućnosti mladih oštećenog vida i mladih s invaliditetom.
Priručnik sadrži sistematizovane podatke koje su pripremili projektni partneri iz svih uključenih zemalja, ali i širi evropski kontekst, uključujući prava, politike i mogućnosti za mobilnost mladih s invaliditetom na evropskom nivou. Posebnu vrijednost priručniku daju i zaključci sa dvije online panel diskusije, koje su se bavile izazovima u pristupu informacijama, kao i prilikama i mogućim rješenjima za uključivanje mladih oštećenog vida i mladih s invaliditetom u oblasti obrazovanja, zapošljavanja i mobilnosti. Naglašeno je da će priručnik biti dostupan u pristupačnim formatima i predstavljati značajan resurs kako za mlade, tako i za institucije i organizacije koje rade sa njima.
Učesnici su tokom vebinara upoznati i sa kompletom alata „Program premošćivanja razlika“ (Bridging Differences Programme – BDP), koji predstavlja jedan od ključnih rezultata projekta Youth IMPACT. Istaknuto je da je ovaj alat namijenjen svima koji rade sa mladima oštećenog vida, te da obuhvata teorijski dio usmjeren na razumijevanje oštećenja vida i stvaranje inkluzivnijeg okruženja, kao i praktični dio koji se odnosi na razvoj svakodnevnih, komunikacionih, društvenih, digitalnih i preduzetničkih vještina mladih. Posebno je naglašeno da razvoj ovog alata ima za cilj da mladi oštećenog vida budu osnaženi, aktivni i konkurentniji na tržištu rada i u društvu u cjelini. Takođe je istaknuto da će prvi program mobilnosti biti realizovan u Crnoj Gori u martu, dok je drugi planiran u Bosni i Hercegovini u julu.
Interaktivni dio vebinara bio je posvećen razmjeni iskustava i stavova predstavnika institucija o izazovima u pružanju adekvatne podrške mladima oštećenog vida. Učesnici su istakli da je mladima oštećenog vida, pored sistemskih rješenja, potrebna dodatna motivacija, ali i adekvatan, senzitivisan i individualizovan pristup institucija. U diskusiji o zapošljavanju, rukovoditeljka Odjeljenja za socijalnu i dječiju zaštitu Opštine Nikšić naglasila je da je u prethodnom periodu mnogo urađeno od strane državnih institucija kroz subvencije zarada i organizovanje motivacionih seminara i obuka za poslodavce, ali da i dalje nedostaje senzitivni aspekt. Istaknuto je da više nije riječ o strahovima i klasičnim predrasudama, već o potrebi da pojedine institucije preuzmu inicijativu i daju primjer, kako bi se i druge institucije povodile za njihovim praksama. Takođe je najavljeno da je u Opštini Nikšić došlo do reorganizacije sekretarijata i da će biti formiran poseban sektor za lica s invaliditetom, uz planiranje niza sastanaka sa ciljem kreiranja kvalitetnijih aktivnosti za ovu ciljnu grupu, kao i veće uključenosti mladih s invaliditetom u proces kreiranja politika i akcionih planova.
Predstavnica Zavoda za zapošljavanje Crne Gore, područne jedinice Nikšić, govorila je o procedurama zapošljavanja osoba s invaliditetom i ulozi Zavoda u procesu selekcije i povezivanja poslodavaca i nezaposlenih lica s invaliditetom. Naglasila je značaj subvencija zarada, angažovanja asistenata u radu i saradnje sa izvođačima mjera profesionalne rehabilitacije, ističući da je kontinuitet u radu i ravnomjerno raspoređen obim posla jedan od ključnih faktora za održivo zapošljavanje osoba s invaliditetom.
Zaključeno je da zapošljavanje osoba s invaliditetom u Crnoj Gori bilježi vidan napredak, ali da je i dalje neophodno raditi na jačanju saradnje svih relevantnih aktera.
U dijelu koji se odnosio na obrazovanje, predstavnici Pravnog fakulteta i Fakulteta političkih nauka Univerziteta Crne Gore predstavili su postojeće mjere pristupačnosti koje se sprovode kako bi se studentima oštećenog vida obezbijedili jednaki uslovi studiranja. Istaknuto je da su obezbijeđeni taktilne staze vodilje, Brajeve oznake na vratima amfiteatara, orijentacioni planovi, kao i prilagođeni liftovi, te da je nedavno formirana Kancelarija za lica s invaliditetom na nivou Univerziteta. Posebno je naglašena namjera daljeg rada na prilagođavanju nastavnih materijala u audio i drugim pristupačnim formatima, uz očekivanje podrške drugih relevantnih institucija. Sa Fakulteta političkih nauka istaknuta je i odlična saradnja sa Savezom slijepih Crne Gore, kao i pozitivne povratne informacije studenata s invaliditetom koji se obrazuju na ovom fakultetu.
Dodatni doprinos diskusiji dala je saradnica u nastavi sa Univerziteta Donja Gorica, koja je predstavila konkretne primjere inkluzivne prakse u visokom obrazovanju, sa posebnim osvrtom na sistemsku podršku studentima s invaliditetom. Naglašen je značaj empatije, stalne dostupnosti nastavnog i administrativnog osoblja, kao i pedagoške filozofije koja podrazumijeva kreiranje nastavnih materijala zajedno sa osobama s invaliditetom, a ne isključivo za njih. Kao jedan od izazova istaknuta je neprilagođena literatura, naročito u situacijama kada univerzitet nema autorska prava nad udžbenicima, ali je naglašeno da se, uprkos tim ograničenjima, kontinuirano ulažu napori da nastavni materijali budu što pristupačniji. Istaknuto je i da se značajan broj diplomskih radova bavi temama inkluzije, što ukazuje na visok nivo svijesti i posvećenosti studenata i nastavnog osoblja.
Vebinar „Inkluzija počinje od nas“ jasno je pokazao da, iako je sistem kao okvir izuzetno važan, presudnu ulogu u stvaranju stvarnih promjena imaju ljudi koji u tom sistemu rade. Upravo njihova senzibilisanost, znanje, lična posvećenost i spremnost da preuzmu odgovornost čine razliku između formalne inkluzije i stvarnog uključivanja mladih oštećenog vida u društvo. Zaključeno je da institucije, kroz svakodnevni rad svojih zaposlenih, imaju moć da utiču na promjene društvenih stavova, razbijanje predrasuda i stvaranje okruženja u kojem mladi oštećenog vida imaju jednake mogućnosti za obrazovanje, zapošljavanje i aktivno učešće u zajednici.
Projekat sufinansira Evropska unija. Izraženi stavovi i mišljenja vlasništvo su autora i ne odražavaju nužno stavove Evropske unije ili EACEA-e. Ni Evropska unija ni tijelo koje dodjeljuje podršku ne mogu se smatrati odgovornima za njih.”
