Zakon o socijalnoj i dječjoj zaštiti u savjetodavno-terapijske i socijalno- edukativne usluge ubraja: savjetovanje, terapiju, medijaciju, SOS telefon i druge usluge s ciljem prevazilaženja kriznih situacija i unaprijeđivanja porodičnih odnosa. Savjetodavno-terapijske i socijalno-edukativne usluge pružaju se pojedincima, porodicama i grupama da bi prevazišli krizne situacije i teškoće u zadovoljavanju životnih potreba, kao i radi sticanja vještina za samostalan i produktivan život u društvu 1 . Propisima kojima se bliže uređuju standardi za pružanje ove grupe usluga predviđeno je da pružalac usluge treba da obezbijedi odgovarajući prostor i podršku i osnaživanje korisnika. Termin socijalno edukativne usluge obuhvata različite socijalne, edukativne i rekreativne aktivnosti, koje se sprovode samostalno ili u okviru drugih aktivnosti u oblasti socijalne zaštite. Njihov cilj je da razviju raznovrsne kompetencije korisnika i vještine za samostalno rješavanje problema, bolje ispunjavanje društvenih uslova i generalno unaprijeđivanje njihovog funkcionisanja u društvu.
Ovdje je veoma važno istaći razliku između savjetodavnog usmjeravanja i savjetovanja i terapije. Savjetodavno usmjeravanje se ubraja u osnovne stručne poslove, a savjetovanje i terapija u specijalizovane stručne poslove. Savjetodavno usmjeravanje je praktično dio svakodnevnog rada voditelja slučaja u CSR, kada korisniku pruža podršku za pronalaženje rješenja kako bi prevazišao poteškoće, osnažio/la se za samostalan i produktivan život i sl. Savjetovanje je oblik psihološke pomoći korisniku kroz rad na rješavanju konkretnih problema koje stvaraju poteškoće u svakodnevnom funkcionisanju kao što su učenje, međuljudski odnosi,
1 Zakon o socijalnoj i dječjoj zaštiti, https://www.gov.me/dokumenta/e10de0d2-f825-4ada-b470-c3d9d32267f3 komunikacija, anksioznost, depresija… Tokom savjetovanja se identifikuju problemi, daju savjeti, predlažu alternativna rješenja i sl.
S druge strane, psihoterapija se smatra složenijim oblikom psihološke pomoći, jer po potrebi uključuje i dublju analizu i restruktuiranje ličnosti i ponašanja. Može trajati dugo ili vrlo dugo i obuhvatati rad sa težim psihičkim problemima i poremećajima (npr. opsesivno-kompulsivi poremećaj, posttraumatski stresni poremećaj, rane traume, promjena ranih odluka, traganje za smislom egzistencije, itd.). Potreba za psihoterapijom je u posljednje vrijeme sve veća. Ne samo kod ugroženih kategorija stanovništva, kao što su žrtve nasilja, trafikinga, zavisnika od psiho-aktivnih supstanci, OSI, pripadnici LGBTQ zajednice, manjinskih i etničkih naroda, već i kod stanovništva koji ne pripada nijednoj ugroženoj kategriji. Gubitak drage osobe, brz život, borba za egzistencijom, pritisak porodice i društva, neostvareni ciljevi, tranzicioni period, a u posljednje vrijeme i borba protiv pandemije, dešavanja na međunarodnom nivou, samo su neki od uzoraka stresa koji dovodi do potrebe korišćenja psihoterapije.
Propisima koji se odnose na ovu oblast je određeno da CSR donosi rješenje o korišćenju usluga savjetovanja i terapije. U slučaju da je pružalac usluge neko drugi, isti je dužan da o tome obavijesti CSR, kako bi donio rješenje o korišćenju usluge savjetovanja i terapije. Takođe, pružalac usluge savjetovanja i terapije je dužan da izradi individualni plan rada sa korisnikom. Kao i kod drugih usluga, u izradi individualnog plana učestvuje CSR, pružalac usluge, korisnik odnosno njegov zakonski zastupnik, članovi njegove porodice i druga lica važna za korisnika.
Ukoliko se ova usluga pruža na osnovu ugovora, onda u izradi individualnog plana rada sa korisnikom ne učestvuje CSR.
SOS telefon je jedan od oblika savjetovanja koji se ne odvija licem u lice, već korišćenjem telekomunikacijskih tehnologija, odnosno telefona, a u novije vrijeme i interneta. Kao i kod drugih oblika savjetovanja, svrha telefonskog i on-lajn savjetovanja je pružanje savjetodavne podrške za prevazilaženje problema ili kriza u kojoj se korisnici nalaze, a koji su povezani s teškoćama u socijalnom funkcionisanju i nalaze se u domenu socijalne zaštite.
Pružaoci usluge savjetovanja i terapije su takođe dužni da ispune određene uslove i standarde koji se odnose na prostor, stručne radnike i saradnike. Ti uslovi su isti ili slični standardima koji su postavljeni za druge usluge koji ne zahtijevaju smještaj i zbrinjavanje korisnika.
Prema dostupnim informacijama, uslugu SOS telefona u Crnoj Gori najčešće pružaju NVO koje se bave zaštitom djece i žena žrtava nasilja.
Takođe, postoje NVO pružaoci usluge SOS telefona koji je namijenjen roditeljima za uspješan odgoj djece. Jedina nacionalna dječja SOS linija licencirana je u JU Dječiji dom „Mladost“ Bijela. Počela je sa radom 2018. godine i namijenjena je djeci i mladima sa ciljem pružanja podrške da slobodno i anonimno govore o svojim problemima, strahovima i sumnjama.
Dok su usluge podrške za život u zajednici i usluge smještaja najzastupljenije kod javnih ustanova, kod savjetodavno-terapijskih i socijalno-edukativnih usluga primjećuje se da su nevladine organizacije kao pružaoci ovih vrsta usluga dominantne u odnosu na javne ustanove.
S obzirom na strukturu zaposlenih koji rade u CSR, obuke koje prolaze iskustvo sl, pravo na usluge savjetovanja i terapije, trebalo bi primarno ostvarivati preko CSR. Međutim, nije poznato da je neki CSR u Crnoj Gori donosio takvu vrstu rješenja, iako su, vrlo vjerovatno, u praksi obavljali uslugu savjetovanja i terapije. Usluga psihoterapije u privatnoj režiji je skupa, sa ekonomskog aspekta, naročito za kategorije stanovništva koji se nalaze na rubu egzistencije. S druge strane, nevladine organizacije koje pružaju ovu vrstu usluge su finansijski ograničene, vremenski oročene i pružaju usluge određenom broju korisnika, najčešće jednoj kategoriji stanovništva. Time, mnogi korisnici ostaju uskraćeni za savjetovanje i terapiju, a sistem socijalne i dječje zaštite za koordinaciju, kontrolu, nadzor, kvalitet i evidenciju pruženih usluga, a samim tim i za relevantne podatke koji su neophodni u kreiranju politika za pružanje usluga stanovništvu.
Medijacija je dio savjetodavno –terapijskih i socio-edukativnih usluga koja predstavlja posredovanja u rješavanju sporova među sukobljenim stranama. Ovaj alternativni metod rješavanja sporova upotrebljava se u socijalnoj zaštiti za rješavanje sporova između partnera i članova porodice, djece s poremećajima u ponašanju odnosno maloljetnih počinioca krivičnih djela i oštećene strane, korisnika i pružaoca usluga socijalne i dječje zaštite i korisnika socijalne i dječje zaštite i drugih službi u zajednici.
Medijacija je specijalizovan stručni posao koji mogu obavljati stručni radnici sa stečenom licencom i završenim specijalističkim studijama iz socijalnog rada, psihologije, pedagogije, specijalne pedagogije, andragogije ili defektologije, kao i drugi stručni radnici koji su stekli posebna znanja i vještine.
Tekst je kreiran u okviru projekta: “Jednakošću do dostojanstvenog života OSI u Crnoj Gori“, koji sprovodi Savez slijepih Crne Gore u partnerstvu sa Udruženjem za podršku osobama sa invaliditetom Bijelo Polje, a finansira Evropska unija kroz podršku za civilno društvo (CSF) i Ministarstvo javne uprave, digitalnog društva i medija Crne Gore.
S poštovanjem,
SAVEZ SLIJEPIH CRNE GORE
Ul. Njegoševa br.6, 81000 Podgorica
Tel: +382 (0)20 665 368, fax: +382 (0)20 665 377
E mail: savezslijepihcg@gmail.com
http://www.ss-cg.org/ , http://www.zaposliosi.me/
