U većini lokalnih samouprava osobama oštećenog vida nije omogućeno da ostvare elementarna prava, pa su tako gotovo svakodnevno prisutni slučajevi diskriminacije zbog nepristupačnosti lokalnih samouprava, njihovih službi i organa koji bi trebali biti u službi svih građana/ki.
Ograničeno je ili onemogućeno učešće u donošenju odluka na lokalnom nivou, pa je samim tim poljuljano samopouzdanje i osjećaj dostojanstva osoba oštećenog vida, a diskriminacija je prisutna svakodnevno.
Evo jednog od primjera:
X.Y.je osoba oštećenog vida koja živi u Nikšiću. U fazi je pripreme za izradu kuće i potrebno je da u Službi opštine Nikšić za urbanizaciju preda zahtjev za legalizaciju.
Na vratima Opštine Nikšić ne nalazi informaciju na brajevom pismu o radnom vremenu, pa joj prvog dana portir saopštava da je u toku pauza u radu.
Drugog dana, osoba oštećenog vida ne nailazi na taktilnu stazu, kao ni na oznake na brajevom pismu u liftu. Orjentacionog plana na ulazu nije bilo. Po dolasku ispred kancelarije, na vratima kancelarije nema oznake broja kancelarije na brajevom pismu. Osoba ulazi u kancelariju i dobija formular na papiru crne štampe, koji je potrebno ispuniti. Na upit, da li postoji formular na sajtu Opštine, kako bi se popunio elektronski, dobija odgovor – Ne.
Iako su sve lokalne samouprave imale obavezu da donesu lokalne akcione planove za integraciju i zaštitu od diskriminacije lica sa invaliditetom, to je učinilo pet opština: Bijelo Polje, Heceg Novi, Mojkovac, Pljevlja i Tivat.
Iako je Crna Gora ratifikovala Konvenciju UN o pravima OSI još 2009, a Zakon o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom donijela 2015, pomaci u ovom segmentu su jako mali, skoro da ih i nema.
U nastavku neke od obaveze prema Konvenciji UN i Zakonu o zabrani diskriminacije LSI.
Konvencija UN o pravima OSI jasno definiše diskriminaciju po osnovu invalidnosti:
“Diskriminacija po osnovu invalidnosti” znači svako pravljenje razlike, isključivanje ili ograničavanje po osnovu invalidnosti čiji cilj ili posljedica jeste ograničavanje ili poništavanje priznanja, uživanja ili spovođenja svih ljudskih prava i osnovnih sloboda u oblastima politike, ekonomije, socijalnih, kulturnih, građanskih prava i bilo kojoj drugoj oblasti. Diskriminacija uključuje sve oblike diskriminacije, uključujući uskraćivanje razumnih adaptacija.
U članu 9, istog dokumenta koji se bavi pristupačnošću navode se mjere za osiguranje pristupa okruženju, prevozu, informacijama i sl:
“1. Da bi licima sa invaliditetom omogućile da samostalno žive i u potpunosti učestvuju u svim aspektima života, države potpisnice preduzeće odgovarajuće mjere da licima sa invaliditetom, na osnovu jednakosti sa drugima, osiguraju pristup izgrađenom okruženju, prevozu, informacijama i komunikacijama, uključujući informacione i komunikacione tehnologije i sisteme, kao i drugim uslugama i objektima namijenjenim javnosti, kako u urbanim tako i u ruralnim sredinama. Ove mjere, koje će uključivati identifikaciju i uklanjanje prepreka i barijera pristupačnosti, između ostalog će se primjenjivati na:
(a) Zgrade, puteve, prevoz i druge unutrašnje i spoljne objekte i postrojenja, uključujući škole, stambene objekte, medicinska zdanja i radna mjesta;
(b) Informacije, komunikacije i druge usluge, uključujući elektronske usluge i službe i servise za slučaj vanrednih situacija.
2. Države potpisnice će takođe preduzeti odgovarajuće mjere kako bi:
(a) Razvile, podsticale i nadzirale primjenu minimalnih standarda i smjernica za pristupačnost zgrada i usluga otvorenih za javnost, ili namijenjenih javnosti;
(b) Osigurale da privatna lica i preduzetnici koji pružaju usluge i drže objekte otvorene za javnost, ili namijenjene javnosti, uzmu u obzir sve aspekte pristupačnosti za lica sa invaliditetom;
(c) Pružile trening i obuku o pitanjima pristupačnosti relevantnim za lica sa invaliditetom svim relevantnim subjektima i akterima;
(d) Obezbijedile natpise na Brajevom pismu i u lako čitljivom formatu u zgradama i drugim objektima otvorenim za javnost, ili namijenjenim javnosti;
(e) Obezbijedile druge oblike žive asistencije i posrednika, uključujući vodiče, čitače i prevodioce na gestovni jezik kako bi olakšali pristup zgradama i drugim objektima otvorenim za javnost;
(f) Promovisale druge odgovarajuće oblike asistencije i podrške licima sa invaliditetom kako bi im osigurale pristup informacijama;
(g) Promovisale pristup za lica sa invaliditetom novim komunikacijskim tehnologijama i sistemima, uključujući internet;
(h) Promovisale dizajniranje, razvoj, proizvodnju i distribuciju pristupačnih informacionih i komunikacionih tehnologija i sistema u ranoj fazi kako bi te tehnologije i sistemi postali pristupačni po najnižoj cijeni.”
Član 19, Konvencija UN o pravima OSI, definiše samostalni život i uključenost u lokalnoj zajednici, gdje bi sve države potpisnice trebale osobama oštećenog vida da
… priznaju jednako pravo da žive u zajednici i uživaju pravo izbora jednako sa drugim osobama i preduzeće efektivne i odgovarajuće mjere kako bi olakšale licima sa invaliditetom da u potpunosti uživaju ovo pravo, omogućile njihovu punu uključenost u zajednicu i učešće u životu zajednice, uključujući preduzimanje mjera kako bi osigurale da:
(b) Lica sa invaliditetom imaju pristup spektru službi podrške u svojim domovima, ustanovama za smještaj i lokalnoj zajednici, uključujući personalne asistente, neophodne radi podrške uključenosti i životu osoba sa invaliditetom u svojim lokalnim zajednicama i sprječavanja izolacije ili isključenosti iz zajednice;
c) Usluge i objekte u lokalnoj zajednici koje su na raspolaganju opštoj populaciji treba da budu dostupne osobama sa invaliditetom pod jednakim uslovima i da budu u skladu sa potrebama lica sa invaliditetom.
Zakon o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom, u članu 11, definiše diskriminaciju u pristupu objektima i površinama u javnoj upotrebi:
“Neobezbjeđivanje uslova za nesmetan pristup, kretanje, boravak i rad u objektima u javnoj upotrebi i u prostorima i površinama javne namjene licu ili grupi lica sa invaliditetom u skladu sa propisima kojima se propisuje uređenje prostora i izgradnja objekata, smatra se diskriminacijom po osnovu invaliditeta. Pristup objektu se obezbjeđuje na glavnom ulazu, ukoliko je to tehnički izvodljivo.
Diskriminacijom po osnovu invaliditeta smatra se i:
1) zauzimanje i korišćenje parking mjesta namijenjenih za parkiranje vozila obilježenih znakom pristupačnosti (za lica sa invaliditetom), u smislu zakona kojim se uređuje bezbjednost saobraćaja na putevima, od strane vozača čije vozilo nije obilježeno tim znakom; i
2) zauzimanje, korišćenje, upotreba i uništavanje mobilijara ili pristupačnih toaleta namijenjenih za lica sa invaliditetom u javnim objektima i na prostorima i površinama javne namjene od strane lica koje nema invaliditet
Prema članu 33 istog Zakona, državni organi, organi državne uprave, organi jedinica lokalne samouprave, javna preduzeća i druga pravna lica koja vrše javna ovlašćenja dužni su da za lica sa invaliditetom obezbijede natpis na Brajevom pismu i u lako razumljivim formatima u skladu sa članom 12 stav 2 ovog zakona, u roku od 18 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.
U sjutrašnjem tekstu ćemo vas detaljnije informisati o rezultatima sprovedenog Monitoringa nad primjenom pomenutog člana.
