Situacija izazvana COVID19 pokazala je mnoge nedostatke, prepreke sa kojima se susrijeću osobe sa invaliditetom u svakodnevnom funkcionisanju, a jedna od sfera su bankarske i finansijske usluge. Pored postojanja afirmativnih zakonskih propisa potpisanih i ratifikovanih međunarodnih akata koji sadrže najviše standarde o pravima osoba sa invaliditetom, bankarske usluge i same banke ostale su u potpunosti nepristupačne za klijente koji su osobe sa invaliditetom. Ovdje, bez sumnje, možemo reći da su banke u cjelosti nepristupačne osobama sa invaliditetom, kako fizički, odnosno prostorno, tako i u odnosu na bankarske sisteme komunikacije sa klijentima, aplikacije za elektronsko bankarstvo, bankomate koji nemaju govornu podršku za osobe oštećenog vida i ne nalaze se na odgovarajućoj visini za korisnike invalidskih kolica i osobe nižeg rasta, registracione brojeve za pristupanje šalteru (Primjer Crnogorske komercijalne banke, gdje osoba treba da sa nepristupačnog uređaja, uzme broj u nepristupačnom formatu i tako čeka da se taj isti broj, kojeg ona ne može vidjeti, pojavi na monitoru u banci), što je u suprotnosti sa legislativom Crne Gore.
Prema članu 11 Zakona o zabrani diskriminacije, “Diskriminacijom u pristupu dobrima, uslugama u javnom i privatnom sektoru i robi, po nekom od osnova iz člana 2 stav 2 ovog zakona, smatra se:
1) otežavanje ili onemogućavanje pristupa dobrima, uslugama u javnom i privatnom sektoru i robi;
2) odbijanje pristupa dobrima, uslugama u javnom i privatnom sektoru i robi;
3) postavljanje uslova prilikom pristupa dobrima, uslugama u javnom i privatnom sektoru i robi, koji se ne traže od drugih lica ili grupe lica;
4) namjerno kašnjenje ili odlaganje pristupa dobrima, uslugama u javnom i privatnom sektoru i robi, iako je lice ili grupa lica zatražila i ispunila uslove za blagovremeni pristup tim dobrima, uslugama i robi, prije drugih lica ili grupe lica. “
Prema članovima 11 i 12 Zakona o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom, propisano je da je diskriminacija u pristupu objektima i površinama u javnoj upotrebi „Neobezbjeđivanje uslova za nesmetan pristup, kretanje, boravak i rad u objektima u javnoj upotrebi i u prostorima i površinama javne namjene licu ili grupi lica sa invaliditetom u skladu sa propisima kojima se propisuje uređenje prostora i izgradnja objekata, smatra se diskriminacijom po osnovu invaliditeta. Pristup objektu se obezbjeđuje na glavnom ulazu, ukoliko je to tehnički izvodljivo.“
Diskriminacija u pristupu informacijama i komunikacijama jeste: „Nesprovođenje propisa, odnosno nepreduzimanje posebnih mjera organa iz člana 5 stav 1 ovog zakona, koji se odnose na traženje, primanje i širenje informacija namijenjenih javnosti, kao i dostupnost informacija na internetu i u drugim medijima, u pristupačnoj formi licima sa invaliditetom, u skladu sa propisima iz oblasti informisanja i elektronskih komunikacija, smatra se diskriminacijom po osnovu invaliditeta.
Organi su dužni da za lica sa invaliditetom obezbijede natpis na Brajevom pismu i u lako razumljivim formatima u objektima u javnoj upotrebi i prostorima i površinama javne namjene.”
Postupanje banaka je u suprotnosti sa članom 21 Konvencije o pravima lica sa invaliditetom, kojim se garantuje pristupačnost roba i usluga. U članu 68 Ustava Crne Gore jemči se posebna zaštita lica sa invaliditetom.
Crna Gora je u procesu pristupanja EU, pregovaračko poglavlje 9 – Finansijske usluge zvanično otvorila 22. juna 2015. godine na Međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu. Poglavlje obuhvata propise u oblasti bankarstva, osiguranja, infrastrukture, finansijskih tržišta, tržišta hartija od vrijednosti i investicionih usluga. Takođe, što je izuzetno bitno ovo pregovaračko poglavlje uređeje i pitanja zaštite potrošača finansijskih usluga. Posebna pažnja posvećena je osiguranju zaštite korisnika usluga i njihovog informisanja o uslugama koje pružaju finansijske institucije.
Iz perspektive dosad napisanog moramo podcrtati da bi finansijske usluge prema osobama sa oštećenjem vida trebalo unaprijediti u pravcu pristupačnijih informacija na sajtovima banaka, prilagođavanjem bankomata zarad lakšeg podizanja novca, postavljanjem taktilnih staza vodilja unutar banaka (neke banke su u tom smislu već prilagodile svoje objekte), prilagođavanjem e-banking aplikacija za čitače ekrana, prilagođavanjem traženih listinga u pristupačnim formatima. Takođe, potrebno je prilagoditi automate u čekaonicama za redne brojeve, kao i glasovnih automata koji će čitati redni broj sa uzetog listića o čemu detaljnije u narednim danima.
